Πότε ένα φυσικό πρόσωπο θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας

Ένα φυσικό πρόσωπο θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας όταν έχει στην Ελλάδα τη μόνιμη ή κύρια κατοικία του,
τη συνήθη διαμονή του ή το κέντρο των ζωτικών του συμφερόντων, δηλαδή τους προσωπικούς και οικονομικούς δεσμούς του.
Επίσης, πρόσωπο που βρίσκεται στην Ελλάδα πάνω από 183 ημέρες αθροιστικά μέσα σε οποιαδήποτε δωδεκάμηνη περίοδο
θεωρείται κατ’ αρχήν φορολογικός κάτοικος Ελλάδας από την πρώτη ημέρα παρουσίας του, με ειδικές εξαιρέσεις
σε ορισμένες περιπτώσεις.

Στην πράξη, δεν αρκεί κάποιος να δηλώνει ότι «ζει στο εξωτερικό». Χρειάζεται έλεγχος των πραγματικών δεδομένων,
όπως πού κατοικεί μόνιμα η οικογένεια, πού εργάζεται, πού αναπτύσσει τη βασική οικονομική του δραστηριότητα
και πού βρίσκεται το κέντρο των συμφερόντων του.

Πώς φορολογείται ο κάτοικος εξωτερικού στην Ελλάδα

Ο φορολογικός κάτοικος εξωτερικού υπόκειται σε φόρο στην Ελλάδα μόνο για το φορολογητέο εισόδημα που προκύπτει
στην Ελλάδα και αποκτάται μέσα στο σχετικό φορολογικό έτος. Αντίθετα, ο φορολογικός κάτοικος Ελλάδας φορολογείται
για το παγκόσμιο εισόδημά του.

Στην πράξη, για έναν κάτοικο εξωτερικού μπορεί να προκύπτει ελληνικό φορολογητέο εισόδημα από:

• μισθώματα ακινήτων στην Ελλάδα,
• επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ελλάδα,
• αμοιβές από εργασία που συνδέεται με την Ελλάδα,
• τόκους, μερίσματα ή δικαιώματα, ανάλογα με τις ειδικές διατάξεις και τις Συμβάσεις Αποφυγής Διπλής Φορολογίας.

Πότε ο κάτοικος εξωτερικού έχει υποχρέωση να υποβάλει δήλωση στην Ελλάδα

Οι ενήλικοι φορολογικοί κάτοικοι εξωτερικού υποχρεούνται να υποβάλουν δήλωση στην Ελλάδα μόνο όταν αποκτούν
πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας, είτε αυτό φορολογείται κανονικά είτε αυτοτελώς είτε είναι απαλλασσόμενο.

Αντίθετα, η απλή κατοχή περιουσιακών στοιχείων στην Ελλάδα, όπως μία δευτερεύουσα κατοικία ή ένα επιβατικό αυτοκίνητο,
δεν δημιουργεί από μόνη της υποχρέωση υποβολής δήλωσης, εφόσον δεν υπάρχει πραγματικό εισόδημα στην Ελλάδα.

Τι ισχύει με τα τεκμήρια

Στην πράξη υπάρχει συχνά σύγχυση για τα τεκμήρια. Η κρίσιμη διάκριση είναι ότι ο κάτοικος εξωτερικού δεν υπάγεται
αυτόματα σε τεκμαρτή φορολόγηση μόνο και μόνο επειδή έχει ακίνητο ή Ι.Χ. στην Ελλάδα.

Όταν εξετάζουμε αγορά ακινήτου, γονική παροχή χρημάτων, απόκτηση αυτοκινήτου ή άλλες κινήσεις κεφαλαίου από κάτοικο
εξωτερικού, δεν αρκεί να δούμε μόνο το περιουσιακό γεγονός. Πρέπει πρώτα να ελέγξουμε αν υπάρχει πραγματικό
εισόδημα Ελλάδας, αν υπάρχει υποχρέωση δήλωσης και πώς ακριβώς ενεργοποιούνται οι σχετικές διατάξεις.

Η σημασία των Συμβάσεων Αποφυγής Διπλής Φορολογίας

Σε πολλές περιπτώσεις, η τελική φορολογική μεταχείριση δεν κρίνεται μόνο από τον ελληνικό ΚΦΕ αλλά και από τη
Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας που έχει υπογράψει η Ελλάδα με τη χώρα κατοικίας του φορολογουμένου.

Αυτό είναι κρίσιμο ιδίως σε εισοδήματα από μερίσματα, τόκους, δικαιώματα, αμοιβές εργασίας, συντάξεις ή υπεραξίες.
Χωρίς σωστό έλεγχο της σχετικής σύμβασης και χωρίς τα κατάλληλα αποδεικτικά φορολογικής κατοικίας, μπορεί να γίνει
εσφαλμένη παρακράτηση ή λανθασμένη δήλωση.

Τι χρειάζεται για να εφαρμοστεί σωστά το καθεστώς κατοίκου εξωτερικού

Κρίσιμο έγγραφο είναι το πιστοποιητικό φορολογικής κατοικίας από το κράτος κατοικίας, όταν απαιτείται για εφαρμογή
ΣΑΔΦ ή για απόδειξη της φορολογικής κατάστασης του προσώπου. Η πρακτική σημασία του είναι μεγάλη, γιατί χωρίς
επαρκή τεκμηρίωση δημιουργούνται συχνά αμφισβητήσεις για το πού βρίσκεται η φορολογική κατοικία.

Επίσης, η απλή ύπαρξη κάποιας ιδιότητας ή δραστηριότητας στην Ελλάδα δεν αρκεί από μόνη της για να θεμελιώσει
φορολογική κατοικία Ελλάδας, όταν αποδεικνύεται ότι το φυσικό πρόσωπο έχει οργανώσει τη ζωή του κατά τρόπο μόνιμο
και διαρκή στην αλλοδαπή.

Μεταφορά φορολογικής κατοικίας από την Ελλάδα στο εξωτερικό

Όταν ένα φυσικό πρόσωπο μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία στο εξωτερικό, δεν αρκεί να φύγει πραγματικά από την Ελλάδα.
Πρέπει να ακολουθήσει και τη σχετική διοικητική διαδικασία στην ΑΑΔΕ.

Η αίτηση υποβάλλεται εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών και συνοδεύεται από τα αναγκαία δικαιολογητικά.
Αν η διαδικασία δεν γίνει σωστά, υπάρχει πρακτικός κίνδυνος το πρόσωπο να συνεχίσει να αντιμετωπίζεται
ως φορολογικός κάτοικος Ελλάδας.

Φορολογικός εκπρόσωπος στην Ελλάδα

Στη διαδικασία μεταφοράς φορολογικής κατοικίας, όπου απαιτείται, προβλέπεται και ορισμός φορολογικού εκπροσώπου
στην Ελλάδα. Ο εκπρόσωπος αυτός λειτουργεί ως σημείο επικοινωνίας με τη Φορολογική Διοίκηση και δεν αλλάζει
από μόνος του τη φορολογική κατοικία του προσώπου.

Ειδική προσοχή σε κατοίκους ΕΕ και ΕΟΧ

Οι φορολογικοί κάτοικοι αλλοδαπής που αποκτούν εισόδημα στην Ελλάδα δεν δικαιούνται γενικά τις μειώσεις φόρου
που προβλέπονται για φορολογικούς κατοίκους Ελλάδας. Υπάρχουν όμως ειδικές εξαιρέσεις για κατοίκους κρατών
της ΕΕ και του ΕΟΧ, όταν πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Το σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε υποθέσεις μισθωτών, συνταξιούχων ή φυσικών προσώπων με περιορισμένο
εισόδημα στο εξωτερικό, γιατί επηρεάζει ουσιαστικά την τελική εκκαθάριση του φόρου στην Ελλάδα.

Χρήσιμες πρακτικές επισημάνσεις

Η μεγαλύτερη παγίδα στις υποθέσεις κατοίκων εξωτερικού είναι η εσφαλμένη παραδοχή ότι αρκεί μία απλή εγγραφή
στο μητρώο κατοίκων εξωτερικού ή μία γενική δήλωση ότι κάποιος «ζει μόνιμα έξω». Στην πραγματικότητα απαιτείται
έλεγχος ουσίας, δικαιολογητικών και χρονισμού της διαδικασίας.

Εξίσου συχνό λάθος είναι η ελλιπής αντιμετώπιση περιπτώσεων με ελληνικά μισθώματα, αγορά ακινήτου, συμμετοχή
σε εταιρείες, εισόδημα από τόκους ή μερίσματα και εφαρμογή ΣΑΔΦ. Σε κάθε τέτοια υπόθεση χρειάζεται έλεγχος
των πραγματικών γεγονότων, της χώρας κατοικίας, της σχετικής σύμβασης και των αποδεικτικών εγγράφων.

Συμπέρασμα

Η σωστή προσέγγιση στη φορολογία κατοίκων εξωτερικού ξεκινά πάντα από ένα βασικό ερώτημα:
πού βρίσκεται πραγματικά η φορολογική κατοικία του προσώπου.

Από εκεί και μετά εξετάζουμε αν υπάρχει εισόδημα πηγής Ελλάδας, αν υπάρχει υποχρέωση δήλωσης, αν εφαρμόζεται ΣΑΔΦ,
αν υπάρχουν θέματα τεκμηρίων και αν έχει ολοκληρωθεί σωστά η διαδικασία μεταφοράς φορολογικής κατοικίας.

Για τους κατοίκους εξωτερικού, η σωστή φορολογική αντιμετώπιση δεν είναι τυπικό ζήτημα. Είναι θέμα ουσιαστικής
οργάνωσης, σωστών δικαιολογητικών και ορθής εφαρμογής της ελληνικής και διεθνούς φορολογικής νομοθεσίας.